Ηλιακή εκφύλιση ωχράς κηλίδας

Η ωχρά κηλίδα είναι μια μικρή, εξειδικευμένη περιοχή του αμφιβληστροειδούς που μας επιτρέπει να βλέπουμε καθαρά τις λεπτομέρειες — απαραίτητες για διάβασμα, οδήγηση, εργασία σε οθόνη και κάθε δραστηριότητα που απαιτεί κεντρική όραση.
Όταν η ωχρά κηλίδα δεν λειτουργεί σωστά, η κεντρική όραση γίνεται θολή, οι ευθείες γραμμές παραμορφώνονται και μπορεί να εμφανιστούν σκοτεινές ή «άδειες» περιοχές. Παρότι επηρεάζεται σημαντικά η κεντρική όραση, η περιφερική συνήθως παραμένει φυσιολογική· έτσι, η ΗΕΩ δεν προκαλεί ολική τύφλωση.

Η ΗΕΩ εμφανίζεται συχνότερα με την ηλικία και επηρεάζεται από γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Παράγοντες κινδύνου είναι η κληρονομικότητα, η λευκή φυλή, το κάπνισμα και γενικότερα η φθορά των οφθαλμικών ιστών με την πάροδο του χρόνου.

Υπάρχουν δύο κύριες μορφές:

Ξηρή (ατροφική) μορφή
Η πιο συχνή μορφή. Προκαλεί προοδευτική λέπτυνση των κυττάρων της ωχράς και συνήθως επιδεινώνεται αργά με την πάροδο των ετών.

Υγρή (νεοαγγειακή) μορφή
Περίπου στο 10% των ασθενών. Αναπτύσσονται παθολογικά νεοαγγεία κάτω από την ωχρά κηλίδα, τα οποία διαρρέουν υγρό ή αίμα, οδηγώντας σε απότομη και σοβαρή απώλεια κεντρικής όρασης.
Η παρουσία πολλών drusen (μικρών εναποθέσεων κάτω από τον αμφιβληστροειδή) αυξάνει τον κίνδυνο μετάπτωσης από την ξηρή στη νεοαγγειακή μορφή.

Η ΗΕΩ στα πρώιμα στάδια μπορεί να είναι «σιωπηλή», με ελάχιστα ή καθόλου συμπτώματα. Με την εξέλιξη της πάθησης εμφανίζονται:

• Θολές ή παραμορφωμένες λέξεις κατά το διάβασμα
• Κενά, σκοτεινά ή γκριζωπά σημεία στην κεντρική όραση
• Παραμόρφωση ευθειών γραμμών (μεταμορφοψία)
• Δυσκολία στις λεπτομερείς εργασίες, όπως πέρασμα κλωστής σε βελόνα ή χρήση μικρών αντικειμένων

Η περιφερική όραση συνήθως παραμένει φυσιολογική.

Η διάγνωση γίνεται με πλήρη οφθαλμολογικό έλεγχο, ο οποίος μπορεί να εντοπίσει πρώιμα στάδια πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Ο έλεγχος περιλαμβάνει:

• Amsler grid για έλεγχο παραμορφώσεων
• Οφθαλμοσκόπηση για αναγνώριση drusen και βλαβών της ωχράς
• Φωτογράφηση βυθού με φλουοροσκεΐνη ή ινδοκυανίνη για ανίχνευση νεοαγγείων
• OCT (Οπτική Τομογραφία Συνοχής) για υψηλής ανάλυσης απεικόνιση των στρωμάτων της ωχράς και των παθολογικών αλλοιώσεων

Συμπληρώματα διατροφής (AREDS/AREDS2)

Αντιοξειδωτικά συμπληρώματα και ψευδάργυρος μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη της ΗΕΩ σε ασθενείς υψηλού κινδύνου, όπως δείχνουν μεγάλες διεθνείς μελέτες.
Τα συμπληρώματα δεν αποκαθιστούν την ήδη χαμένη όραση και δεν ενδείκνυνται για όλους· ο οφθαλμίατρος καθορίζει την καταλληλότητα.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορούν να εφαρμοστούν:

• Laser: καυτηριασμός παθολογικών αγγείων
• Φωτοδυναμική θεραπεία: συνδυασμός φωτοευαίσθητου φαρμάκου και laser χαμηλής ενέργειας
• Αντι-VEGF ενέσεις: αναστέλλουν την ανάπτυξη των νεοαγγείων και συχνά σταθεροποιούν ή βελτιώνουν την κεντρική όραση
  Οι ενέσεις αποτελούν σήμερα τη βασική θεραπεία για τη νεοαγγειακή ΗΕΩ.

Για ασθενείς με προχωρημένη απώλεια όρασης, υπάρχουν διαθέσιμες λύσεις που βελτιώνουν την καθημερινότητα:

• Μεγεθυντικοί φακοί
• Ειδικά ψηφιακά συστήματα και βοηθήματα για διάβασμα
• Προσαρμοσμένες συσκευές και λογισμικό για εργασία και αυτονομία

Οι τεχνολογίες χαμηλής όρασης επιτρέπουν σε πολλούς ασθενείς να διατηρούν υψηλή ποιότητα ζωής.

Ο τακτικός έλεγχος με το Amsler grid βοηθά στη γρήγορη ανίχνευση αλλαγών στην κεντρική όραση.
Οδηγίες χρήσης:
Κρατήστε το διάγραμμα 30–40 cm μακριά, κοιτάξτε την κεντρική κουκίδα με το ένα μάτι κάθε φορά, και αναφέρετε άμεσα στον οφθαλμίατρο κάθε παραμόρφωση ή σκοτεινή περιοχή.

Στο τμήμα Οφθαλμικής Γενετικής της Athens Vision εφαρμόζεται στοχευμένος γενετικός έλεγχος για την ΗΕΩ, βασισμένος στα πιο πρόσφατα διεθνή δεδομένα.
Ο έλεγχος απευθύνεται κυρίως σε ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό ή άλλους ισχυρούς παράγοντες κινδύνου και βοηθά στον σχεδιασμό εξατομικευμένων πρωτοκόλλων πρόληψης και παρακολούθησης.